امّا نخستين نوع آن ، كه موضوع بحث ما در اين كتاب و مقال است و ما بيشتر بدان خواهيم پرداخت ، منظومه‌هاى تاريخى است . اينك به نام آثارى چند كه در اين موضوع سروده شده است ، به نحوى خلاصه و فهرستوار مىپردازد : 1 - اسكندرنامه‌ها : اسكندرنامهء نظامى ، اسكندرنامهء امير خسرو دهلوى ، خردنامهء اسكندرى از عبد الرّحمن جامى ، قصّهء ذو القرنين ( اسكندرنامه‌اى است كه بدر الدّين عبد السّلام بن ابراهيم الحسينى الكشميرى بدين نام سروده است ) . 2 - شاهنشاهنامهء پاييزى [ نخستين منظومه‌ييست كه يك شاعر به بحر متقارب و به پيروى از حكيم فردوسى در باب پادشاه وقت ، يعنى سلطان علاء الدّين محمّد خوارزمشاه ( 596 - 617 ) سروده است ] . از مجد الدّين محمّد پاييزى نسوى . 3 - ظفرنامهء حمد اللّه مستوفى كه چون موضوع اين كتاب و اين مقالت است در جاى خود از آن سخن خواهد رفت . 4 - شهنشاهنامهء تبريزى از احمد تبريزى ( در عهد سلطان ابو سعيد بهادر خان بوده كه سه سال بعد از ظفرنامه آن را به پايان برده است . نسخه‌اى از آن در كتابخانهء موزهء بريتانيا موجود و مورّخ به 14 رجب 800 هجرى با عنوان « چنگيزنامه منظومات احمدى » موجود است . 5 - كرت‌نامهء ربيعى از صدر الدّين ربيعى پوشنگى ( متولّد سال 671 ه . ) ( از اين كتاب نسخه‌اى در دست نيست ) . 6 - سامنامهء سيفى ، از سيف الدّين محمّد بن يعقوب الهروى مؤلّف تاريخنامهء هرات ( آن را براى جمال الدّين محمّد سام ساخته و تنها ابياتى از آن در تاريخنامهء هرات به طور پراكنده به جا مانده است ) . 7 - بهمن‌نامهء آذرى ، از آذرى طوسى ( در خدمت سلاطين بهمنى هند مخصوص به احمد شاه بهمنى ) . 8 - تَمُرنامهء هاتفى ، در باب زندگى تيمور ، از هاتفى خواهرزادهء جامى شاعر معروف قرن نهم و دهم معاصر سلطان حسين بايقرا و شاه اسمعيل صفوى است . اين كتاب اگرچه گاهى ظفرنامه ناميده شده است ، ولى هاتفى خود آن را تَمُرنامه ناميده است . اين كتاب براى سلطان حسين بايقرا پادشاه تيمورى سروده شده است . 9 - شاهنامهء هاتفى ( از مولانا هاتفى مذكور در فوق كه به خواست شاه اسمعيل بدين كار مأمور شد و هاتفى هزار بيت از آن را سرود ، منتهى توفيق اتمام نيافت : فقط چندين بيتى از آن را مجمع الفصحا نقل كرده است ) .